Trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu hợp tác quốc tế (mã số QTRU06.05/24-26), GS.TS. Đoàn Như Hải và các cộng sự tại Viện Hải dương học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã công bố phát hiện một loài vi tảo mới thuộc chi Gambierdiscus có khả năng sinh độc tố liên quan đến hội chứng ngộ độc ciguatera tại vùng biển miền Trung Việt Nam.

Chi Gambierdiscus (thuộc lớp Tảo hai roi - Dinophyceae) là nhóm vi tảo đáy, phân bố chủ yếu ở các vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới. Một số loài trong chi này có khả năng sinh độc tố nguy hiểm là ciguatoxin (CTX) và maitotoxin (MTX) – hai nhóm độc tố liên quan đến hội chứng ngộ độc ciguatera (Ciguatera  Poisoning – CP), một trong những dạng ngộ độc hải sản phổ biến và nghiêm trọng trên thế giới. Độc tố CTX và MTX không bị phá hủy bởi nhiệt độ nấu nướng, gây ra các triệu chứng tiêu hóa, rối loạn thần kinh và tim mạch.

Tính đến nay, thế giới mới ghi nhận khoảng 20 loài thuộc chi Gambierdiscus, trong đó vùng biển Việt Nam đã phát hiện khoảng 10 loài. Đáng chú ý, các nhà khoa học thuộc Viện Hải dương học đã đóng góp cho khoa học 2 loài mới hoàn toàn, bao gồm Gambierdiscus vietnamensis (Nguyen-Ngoc et al., 2023) và Gambierdiscus larsenii sp. nov. (Doan-Nhu et al., 2026).

Hình 1A-K. Hình thái tế bào và hợp phần các tấm vỏ chụp dưới kính hiển vi điện tử quét (SEM) của loài Gambierdius larsenii sp. nov. Nguyen-Ngoc & Doan-Nhu

Trong nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí “Harmful Algae” (https://doi.org/10.1016/j.hal.2026.103174), các tác giả đã mô tả Gambierdiscus larsenii sp. nov., một loài mới được phân lập từ vùng biển miền Trung Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy loài này có nhiều đặc điểm hình thái tương đồng với các loài gần gũi như G. caribaeus, G. carpenteri, G. jejuensis và G. toxicus. Không có một đặc điểm hình thái đơn lẻ nào đủ để phân biệt rõ G. larsenii với các loài này. Chính vì vậy, nhóm nghiên cứu đã áp dụng phương pháp phân loại tích hợp (integrative taxonomy), kết hợp giữa đặc điểm hình thái (Hình 1) và dữ liệu phân tử (Hình 2), để xác lập và mô tả loài mới.

Hình 2. Cây phát sinh chủng loài dựa trên trình tự LSU rDNA (D1–D3) của các loài Gambierdiscus. Giá trị tại các nút lần lượt là PP và BS (1.000 bootstrap); chỉ hiển thị PP ≥ 0,70 và BS ≥ 50. Các trình tự của G. larsenii sp. nov. được in đậm. Các hình chữ nhật biểu thị các nhóm loài được hỗ trợ bởi 4 phương pháp phân định loài: ABGD, bPTP, mlPTP và ASAP.

Các dòng nuôi cấy được phân tích hình thái bằng kính hiển vi quang học và kính hiển vi điện tử quét nhằm khảo sát cấu trúc các tấm vỏ (thecal plates). Đồng thời, các vùng gen LSU rDNA (D1–D3), SSU rDNA và ITS rDNA được giải trình tự để phân tích mối quan hệ phát sinh loài. Kết quả cho thấy G. larsenii tạo thành một nhánh phát sinh riêng biệt, gần với nhóm G. caribaeus nhưng khác biệt rõ rệt về trình tự nucleotide, qua đó khẳng định đây là một loài mới của chi Gambierdiscus. Phân tích độc tố bằng kỹ thuật LC–MS/MS phát hiện sự hiện diện của putative 51-OH-CTX3C với hàm lượng thấp trong các dòng nuôi cấy. Kết quả này cho thấy G. larsenii có khả năng sinh hợp chất thuộc nhóm ciguatoxin và góp phần vào nguy cơ gây ngộ độc ciguatera tại vùng biển Việt Nam. Mặc dù mức độc tính ghi nhận còn thấp, phát hiện này mở ra hướng nghiên cứu mới về thành phần độc tố, con đường sinh tổng hợp và vai trò sinh thái của loài trong hệ sinh thái rạn san hô.

Việc phát hiện và mô tả Gambierdiscus larsenii sp. nov. không chỉ góp phần làm phong phú hiểu biết về đa dạng sinh học của chi Gambierdiscus ở khu vực Tây Thái Bình Dương mà còn cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc giám sát các loài vi tảo sinh độc tố, đánh giá nguy cơ ngộ độc ciguatera, cũng như hỗ trợ công tác quản lý an toàn thực phẩm và bảo tồn hệ sinh thái rạn san hô trong bối cảnh biến đổi khí hậu ở Việt Nam.

Nguồn tin: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; GS.TS. Nguyễn Ngọc Lâm, Viện Hải dương học

Xử lý tin: Mai Lan; 01/8/2026