Nhà văn Tàn Tuyết, thường xuyên ở vị trí hàng đầu trong danh sách ứng viên đoạt giải Nobel Văn học nhưng dường như vẫn bị "bỏ quên"

Nhà văn Tàn Tuyết tên thật là Đặng Tiểu Hoa, sinh năm 1953. Bà là người cùng thời với các nhà văn Mã Nguyên, Cách Phi, Mạc Ngôn, Tô Đồng, Dư Hoa...

Cha bà từng làm tổng biên tập tờ Tân Hồ Nam, mẹ bà cũng từng làm báo. Năm 17 tuổi, Tàn Tuyết vào công xưởng học nghề tiện. 8 năm sau, Tàn Tuyết lập gia đình, tự học may vá và trở thành thợ may nổi tiếng. Lúc rảnh rỗi, bà vẫn tập sáng tác tiểu thuyết, thơ ca.

Năm 1983, Tàn Tuyết hoàn thành tác phẩm đầu tay Phố Hoàng Nê, nhưng chưa dám công bố. Hai năm sau, lần đầu tiên bà đăng truyện ngắn "Bọt xà phòng trên nước bẩn" trên tờ Tân Sáng Tác, rồi chính thức bước vào làng văn với truyện ngắn "Căn nhà nhỏ trên núi" năm 1985.

Sau đó, hàng loạt tác phẩm của bà được đăng trên các tờ Nhân Dân Văn Học, Phù Dung, Văn Học Nguyệt San... Tàn Tuyết dần trở thành một tiểu thuyết gia hàng đầu trong "Tiên phong phái" của văn học Trung Quốc đương đại.

Tàn Tuyết không chỉ gây ảnh hưởng ở Trung Quốc. Từ cuối những năm 1980, cái tên Tàn Tuyết đã rất quen thuộc với độc giả ở nhiều nước trên thế giới.

Bà là nhà văn nữ của Trung Quốc có nhiều tác phẩm được dịch ra tiếng nước ngoài nhất, từng đoạt giải văn học dịch hay nhất ở Mỹ, giải thưởng Văn học tiếng Trung thế giới của Malaysia.

Năm 2018 và 2021, bà được đề cử giải Booker, được đề cử giải thưởng văn học Đức, được đề cử giải Nobel văn chương năm 2019, 2022 và 2023.

Tác phẩm tiêu biểu của bà gồm Phố Hoàng Nê, Căn nhà nhỏ trên núi, Bảng lảng trời xanh, Đào nguyên ngoài cõi thế, Món quà mẹ trái đất đen tối, Bác sĩ chân đất, Những chuyện tình thế kỷ mới, Phố ngũ hương, Người tình cuối cùng…

Tàn Tuyết thường xuyên ở vị trí hàng đầu trong danh sách ứng cử viên đoạt giải Nobel. Song đến nay Nobel Văn học dường như vẫn "bỏ quên" bà.

Theo The World of Chinese, sinh ra ở tỉnh Hồ Nam với tên khai sinh Đặng Hiểu Hoa, nhà văn 73 tuổi này nổi tiếng với những tiểu thuyết thể nghiệm chịu ảnh hưởng của Jorge Luis Borges và Franz Kafka. Bút danh Tàn Tuyết (Can Xue) chỉ thứ tuyết không tan, còn đọng lại nơi hẻm núi sâu hay trên đỉnh núi cao.

Khó có thể dùng một cụm từ để mô tả tác phẩm của bà. Tuy chủ yếu là cây bút truyện ngắn, nhưng tiểu thuyết mới là nơi chứng minh văn chương của bà đạt đến độ đỉnh cao. Bà là nhà văn siêu thực, chuyên viết về những xã hội ngột ngạt, kỳ dị, và đôi khi trang văn của bà cũng khiến người ta bật cười.

Tác phẩm của bà thường được đặc trưng bởi sự pha trộn giữa tưởng tượng sống động và thế giới tâm linh sâu sắc, từ đó phơi bày hiện thực trong đời sống tinh thần bằng nhiều ẩn dụ phức tạp.

Bà có hàng chục tập sách được dịch ra hơn 10 thứ tiếng trên thế giới và được xuất bản ở nhiều nước như Anh, Pháp, Đức, Ý, Mĩ, Thụy Điển, Nhật... Một số tác phẩm nổi bật của bà như: "Phố Ngũ Hương", "Người tình cuối cùng", "Biên giới", "Những chuyện tình thế kỷ mới", "Bác sĩ chân trần", "Đám mây trôi cũ"...

Có người cho rằng sách của bà được coi là những tác phẩm vĩ đại nhất của văn chương thế kỷ này. 

Đơn cử, "Frontier" (bản tiếng Anh do Karen Gernant và Chen Zeping dịch) là một cuốn truyện không có cốt truyện theo lối thường, đọc đến rối trí, kể về ngôi làng tên Thị trấn Sỏi. 

Hay, "Người tình cuối cùng" (The last lover, bản tiếng Anh do Annelise Finegan Wasmoen dịch), một chuyện tình siêu thực khiến người đọc chênh vênh, lạc hướng. Tác phẩm mang đến cho bà Giải thưởng Sách dịch hay nhất năm 2015. Giải thưởng này được xem như "Giải Nobel văn chương Mỹ".

Ngoài ra, cuốn "Những chuyện tình thế kỷ mới" được phát hành tại Thụy Điển vào năm 2022 tiếp tục mở rộng danh tiếng của bà trên văn đàn quốc tế. Tác phẩm từng vào danh sách rút gọn cho Giải Văn học dịch hay nhất của Thụy Điển.

Bà từng được giới thiệu trên tạp chí New Yorker và đăng truyện trên Granta, tạp chí văn học đặt tại London.

Đánh giá về phong cách sáng tác của Tàn Tuyết, The World of Chinese nhận xét: "Văn chương của bà là độc nhất vô nhị. 

Vào thời kỳ văn học nở rộ những năm 1980-1990, Trung Quốc có rất nhiều nhà văn tên tuổi: những người theo chủ nghĩa hiện thực phê phán, giọng mạnh mẽ, giàu châm biếm như Diêm Liên Khoa và Giả Bình Ao; những cây bút giỏi viết chuyện lịch sử pha yếu tố kỳ ảo như Trương Thừa Chí và Hàn Thiều Công và cả một số nhà thơ xuất sắc nhất thế giới như Mãng Kha. 

Cũng như nhiều nhà văn cùng thế hệ, Tàn Tuyết kết hợp chủ nghĩa hiện đại phương Tây với truyền thống Trung Quốc, nhưng từ công thức ấy, bà tạo ra những điều không ai làm được. 

Không ai sánh được với thế giới của bà: phá cách, mờ ảo, đầy suy tưởng triết học, đặt trong bối cảnh hậu xã hội chủ nghĩa. Rõ ràng bà mang trong mình thiên tài. Cũng như Carson và Murnane, hai ứng viên Nobel khác, bà dường như không có người ngang hàng trong thời đại này", The World of Chinese bình luận.

Mỗi mùa Nobel qua đi, Tàn Tuyết có lẽ cũng đã quen với việc tên mình xuất hiện trong danh sách rồi lại vắng mặt khi giải được công bố. 

Song với một nhà văn đã đi qua bao trào lưu, danh tiếng vẫn lặng lẽ bền bỉ như lớp tuyết không tan trên đỉnh núi, vài ngày nữa biết đâu sẽ là lúc tên bà được xướng lên.

BBT tổng hợp từ nguồn TTO