Đại biểu chia sẻ tại Hội thảo - Ảnh: C. TUỆ

Ông Nguyễn Xuân Hiển, Phó giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, cho biết như vậy tại Hội thảo công nghệ mới trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp cùng Quỹ cộng đồng phòng tránh thiên tai tổ chức ngày 18-3.

Dự báo quỹ đạo bão có nhiều tiến bộ

Theo ông Hiển, xu thế nóng lên toàn cầu đang diễn ra nhanh hơn dự báo và thiên tai đang ngày càng khốc liệt do biến đổi khí hậu, điều này đòi hỏi công tác dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn ngày càng phải nâng cao hơn nữa.

Do đó thời gian qua ngành khí tượng thủy văn đã đầu tư rất nhiều cho hệ thống công nghệ phục vụ công tác dự báo khí tượng thủy văn và cảnh báo thiên tai.

"Chúng tôi cũng sử dụng công nghệ tiên tiến trong dự báo bão với phương thức dự báo tất định độ phân giải cao từ 3-9km kết hợp với dự báo tổ hợp toàn cầu (25km) và khu vực (9km) với mục tiêu thông tin nhanh nhất, sớm nhất về cường độ, quỹ đạo bão, hỗ trợ công tác phòng chống thiên tai" - ông Hiển chia sẻ.

Ông Hiển cũng cho biết đơn vị đã ứng dụng AI trong dự báo bão với việc xây dựng mô hình học tổ hợp các mô hình học máy đơn để cải thiện dự báo cường độ so với các mô hình động lực.

Kết quả cho thấy đã cải thiện được từ 10-20% với hạn dự báo từ 1-2 ngày. Đặc biệt, cải thiện dự báo cường độ các cơn bão mạnh và rất mạnh ở hạn 3 ngày.

Dù vậy, ông Hiển cho rằng việc ứng dụng công nghệ vào dự báo, cảnh báo thiên tai vẫn còn nhiều khó khăn. Đơn cử như công nghệ dự báo quỹ đạo (đường đi) bão có nhiều tiến bộ, cải thiện trong 15 năm qua nhưng cường độ bão thì hầu như không được cải thiện.

Để nâng cao hiệu quả dự báo cảnh báo, ông Hiển cho rằng cần tập trung vào bốn trụ cột chính là làm chủ công nghệ lõi (đặc biệt là AI và mô hình dự báo tổ hợp), phát triển hệ thống quan trắc thông minh thời gian thực, tăng cường năng lực xử lý dữ liệu lớn (Big data) và nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin cảnh báo đến người dân.

Nhận dạng tự động cơn bão số 11 năm 2025 bằng AI (xác định cường độ, vị trí) - Ảnh: NCHMF

Dữ liệu, công nghệ và con người phải đi cùng nhau

Bà Quách Minh Ngọc, Trưởng đại diện Văn phòng Weathernews Inc. tại Hà Nội, cho rằng muốn dự báo chính xác phải có đủ dữ liệu đầu vào, đặc biệt là tại những khu vực hiện vẫn còn "vùng trắng" về quan trắc.

Tiếp đến là công nghệ dự báo. Theo bà Ngọc, các mô hình AI thế hệ mới mà Weathernews đang phát triển có khả năng dự báo với độ phân giải rất cao, tới từng khu vực nhỏ, cập nhật liên tục chỉ trong vài phút. Điều này đặc biệt quan trọng với các hiện tượng thời tiết cực đoan mang tính cục bộ như mưa lớn, ngập úng.

"Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất vẫn là con người. Công nghệ sẽ không có ý nghĩa nếu người sử dụng không hiểu và không làm chủ được nó. Vì vậy trong mọi đề xuất hợp tác, chúng tôi đều đặt trọng tâm vào đào tạo, chuyển giao, để phía Việt Nam có thể chủ động vận hành, phát triển hệ thống, thay vì phụ thuộc vào một 'hộp đen' công nghệ" - bà Ngọc nói.

Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Huy (chuyên gia nghiên cứu về biến đổi khí hậu và quản lý rủi ro thiên tai) cho rằng việc đưa ra các bản tin dự báo, cảnh báo là không hề dễ dàng đối với các nhà dự báo khí tượng thủy văn.

Ông dẫn chứng một cơn bão có thể có 12 kịch bản dự báo khác nhau trong cùng một thời điểm.

"Do đó nếu chúng ta áp dụng AI đồng loạt vào thời điểm này sẽ tạo ra một mối nguy hiểm, bởi AI không thể thay thế được mô hình toán lý, cho nên bắt buộc vẫn phải có vai trò của chuyên gia để đưa ra quyết định và sử dụng AI để tham khảo" - ông Huy nói.

Chí Tuệ; TTO - 18/3/2026 16:27 GMT+7