Các ý kiến xoay quanh thực trạng hoạt động của các bảo tàng hiện nay; công tác nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, tư liệu hóa hiện vật; số hóa dữ liệu và ứng dụng công nghệ trong hoạt động bảo tàng; phát huy giá trị di sản văn hóa; đồng thời đưa ra giải pháp phát triển hệ thống bảo tàng TPHCM.

Bảo tàng phải gắn với hơi thở cuộc sống

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu đánh giá hệ thống bảo tàng của TPHCM hiện nay còn tồn tại nhiều hạn chế. Hiện có nhiều bảo tàng đa dạng về chủ đề nhưng chưa thật sự hấp dẫn, còn trùng lặp về loại hình hiện vật, hình thức trưng bày khá đơn điệu, thiếu tính kết nối.

"Các bảo tàng vẫn vận hành theo mô hình truyền thống "khép kín", thiên về trưng bày hiện vật hơn là kể chuyện và diễn giải hiện vật, dẫn đến sự rời rạc trong cách tái hiện lịch sử. Phần lớn bảo tàng chưa gắn kết chặt chẽ với đời sống cộng đồng, việc kết nối sự kiện, nhân vật, hiện vật trưng bày trong bảo tàng với bối cảnh lịch sử và đời sống đương đại làm giảm tính "sống động" của di sản văn hóa và cảm nhận di sản thuộc về cộng đồng", bà Hậu nói.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu phát biểu ý kiến - Ảnh: HOÀI PHƯƠNG

Bà Hậu đề xuất hệ thống bảo tàng được tổ chức thành bốn thành phần chính: "Bảo tàng trung tâm đóng vai trò như "bộ não" của hệ thống, có nhiệm vụ kể câu chuyện tổng thể về sự hình thành, phát triển và đặc trưng của đô thị. Bảo tàng chuyên đề được tổ chức theo các trục nội dung riêng biệt như nghệ thuật, chiến tranh, di cư hay kinh tế đô thị... Mỗi bảo tàng nên tập trung vào một câu hỏi trọng tâm, tránh trùng lặp và tạo chiều sâu trong diễn giải.

Không gian di sản cộng đồng bao gồm các chợ, khu dân cư, hẻm và làng nghề, nơi di sản tồn tại dưới dạng "di sản sống". Việc tích hợp các không gian này vào hệ thống bảo tàng sẽ giúp mở rộng phạm vi diễn giải ra ngoài các thiết chế chính thức. Bảo tàng số đóng vai trò kết nối toàn bộ hệ sinh thái thông qua bản đồ di sản, công nghệ thực tế ảo (AR/VR) và cơ sở dữ liệu mở".

Nguyên Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM Mã Thanh Cao đề xuất giải pháp tại hội nghị - Ảnh: HOÀI PHƯƠNG

Bà Mã Thanh Cao - nguyên Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM - góp ý cần đẩy mạnh công tác thu thập thông tin, nghiên cứu bởi như vậy mới có nhiều tài liệu mới giới thiệu đến du khách. Còn kỹ thuật, công nghệ chỉ là phương tiện để du khách tiếp cận.

Bà Nguyễn Thị Thắm - nguyên Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, chia sẻ cần tránh lối suy nghĩ bảo tàng là phải cũ mà làm sao để bảo tàng phải gắn với hơi thở cuộc sống, thu hút giới trẻ. Bởi bảo tàng còn mang sứ mệnh giáo dục. Bà Thắm còn nhắc tận dụng tối đa mạng xã hội để quảng bá bảo tàng.

Đại biểu trình bày ý kiến tại hội nghị - Ảnh: HOÀI PHƯƠNG

Xây dựng mô hình hiện đại, tương tác cao

Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM Trần Thế Thuận nhấn mạnh trong giai đoạn 2026-2030, hệ thống bảo tàng thành phố sẽ nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn bảo tàng; chú trọng công tác nghiên cứu khoa học, sưu tầm hiện vật gốc, mua hiện vật đặc biệt quý hiếm để đề xuất công nhận bảo vật quốc gia; tập trung công tác kiểm kê hiện vật, quản lý hiện vật trên phần mềm hướng đến quản lý hiện vật đồng bộ.

Đổi mới nội dung và phương thức trưng bày hiện đại, hiện vật kể chuyện, giáo dục và truyền thông di sản văn hóa nhằm phục vụ ngày càng tốt nhu cầu tham quan, học tập, trải nghiệm của người dân.

Nguồn nhân lực chuyên sâu trong công tác quản lý, nghiên cứu khoa học, có trình độ công nghệ thông tin; tăng cường kết nối, giao lưu, hợp tác và trao đổi kinh nghiệm giữa các bảo tàng trên địa bàn TP.HCM với hệ thống bảo tàng cả nước và quốc tế cần được chú trọng hơn.

"Xây dựng bảo tàng trở thành nơi lưu giữ ký ức đô thị, không gian giáo dục cộng đồng, không gian sáng tạo văn hóa và điểm đến du lịch hấp dẫn của TP.HCM", ông Trần Thế Thuận chia sẻ.

Bảo tàng Chứng tích chiến tranh tổ chức triển lãm lưu động tại các trường học trên địa bàn TP.HCM - Ảnh: BTCC

Tổng kết hoạt động bảo tàng trên địa bàn TPHCM giai đoạn 2021-2025, ông Hoàng Nghị - Trưởng phòng di sản văn hóa, Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM - cho biết giai đoạn này các bảo tàng đón hơn 13,4 triệu lượt khách tham quan, trong đó gần 4 triệu lượt khách nước ngoài.

Sở đẩy mạnh đưa di sản đến với trường học và khuyến khích học sinh, sinh viên tham quan tại các bảo tàng. Tính đến hiện nay, các bảo tàng đã số hóa dữ liệu 2D 249.319 hiện vật, tài liệu hình ảnh; số hóa dữ liệu 3D 2.176 hiện vật, tài liệu.

Ông Phạm Định Phong - Phó cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) - đề nghị hệ thống bảo tàng TPHCM nên chú trọng xây dựng không gian trải nghiệm tương tác, ứng dụng công nghệ số và nâng cao chất lượng thiết kế trưng bày. Đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu, hiện vật bảo tàng; hoàn thành số hóa 3D đối với bảo vật quốc gia, hiện vật quý hiếm; từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu di sản văn hóa TPHCM kết nối với hệ thống dữ liệu quốc gia.

Theo ông Phong, phát triển bảo tàng phải gắn với công nghiệp văn hóa và du lịch sáng tạo. Các bảo tàng cần xây dựng sản phẩm văn hóa đặc trưng, tăng cường hoạt động ban đêm, chương trình trải nghiệm, giáo dục và dịch vụ văn hóa nhằm nâng cao khả năng thu hút du khách và tạo nguồn thu bền vững.

Hoài Phương; TTO - 30/5/2026 14:59 GMT+7